Mülkiyet Hakkı

WebSite - Mülkiyet Hakkı

Mülkiyet hakkı, taşınır (menkul) ya da taşınmaz (gayrimenkul) bir eşya üzerinde hak sahibine kullanma (usus), yararlanma (fructus) ve tasarruf (abusus) yetkisi veren, hukuk düzeninin sınırları içinde kullanılabilen mutlak ve ayni bir haktır. Mülkiyet hakkına sahip kişi (malik) mülkiyetinde olan nesneyi kullanma, başkalarına devretme, tahrip etme, nesnenin ürünlerinden yararlanma yetkisine sahiptir. Bu hak mutlak nitelikte olduğundan herkese karşı ileri sürülebilir.

Mülkiyet hakkı Türk hukukunda Türk Medeni Kanunu’nun 683. maddesinde ve devamında düzenlenmiştir. Mülkiyet hakkı çağdaş hukuk sistemlerinde pek çok sınırlamalara uğramıştır ve bu nedenle dokunulamaz değil sınırlandırılabilir bir hak olarak kabul edilir.

Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şüyu), bir taşınmaz maldaki ortak mülkiyet veya kullanım hakkının ortaklar arasında paylaşılması veya satılması suretiyle sona erdirilmesi anlamına gelir. Ortaklığın giderilmesi davalarının özüne inebilmek için öncelikle paylı mülkiyet ve elbirliğiyle mülkiyet kavramlarına değinmek gerekir.

 

aaaaaaaaaaa

 

I – PAYLI MÜLKİYET

A-) Tanım :

‘‘M.K md.688: Paylı mülkiyette birden çok kimse, maddi olarak bölünmüş olmayan bir şeyin tamamına belli paylarla maliktir.

Başka türlü belirtilmedikçe, paylar eşit sayılır.

Paydaşlardan her biri kendi payı bakımından malik hak ve yükümlülüklerine sahip olur. Pay, devredilebilir, rehnedilebilir ve alacaklılar tarafından haczettirilebilir.’’

Medeni Kanunumuz ‘‘maddi olarak bölünmüş olmayan bir şeyin’’ varlığından söz edilerek ayni hak konusu objelerin bölünmemiş olmasından söz edilmiştir. Unutulmamalıdır ki, yalnızca mülkiyet konusu şeyin değil; mülkiyet hakkının da bölünemeyeceği açıktır. Paylı mülkiyette bölünen, mülkiyet hakkının içeriğinden(hukuki kapsamından) doğan yetki ve yükümlülüklerdir.

Paydaş payı üzerinde neler yapabilir; kısaca bakarsak ;

1- Paydaş payını tamamen veya kısmen başkasına devredebilir. Bu aynı zamanda paylı mülkiyeti, elbirliği mülkiyetinden ayıran özelliklerden biridir.Yasa sadece diğer paydaşlara, payın satılması durumunda önalım hakkıvermiştir.

2- Paydaş payını rehnedebilir. Taşınmaz söz konusuysa ipotek kurar. 3.Kişinin borcu için de rehin kurulması mümkündür.

3- Paydaş payı üzerinde ‘‘intifa hakkı’’ kurabilir. İntifa hakkı tüm eşya üzerinde kurulmaz, sadece paydaşın payı üzerinde kurulur. Ancak intifa hakkı sahibi hakkın özüne dokunamaz. Mesela intifa hakkı sahibi payını başkasına devredemez, rehin hakkı kuramaz, intifa hakkı kuramaz.

4- Paydaş payı üzerinde ‘‘taşınmaz yükü’’ kurabilir. Paydaşın payı üzerinde yapabilecekleri bunlardan ibarettir.

Mesela paydaş payı üzerinde intifa hakkı dışında hiçbir irtifak hakkı kuramaz. Çünkü maddi olarak bölünmüş bir mal söz konusu değildir.

Paylı mülkiyette, paydaşlardan her biri, kendi payı üzerinde dilediği gibi tasarruf hakkına sahiptir. Ancak satış anında, diğer paydaşların  önalım(şufa) hakları saklıdır.

Bir paylı mülkiyet birliğinde paydaşlardan biri payını, paydaş olmayan 3. bir kişiye satarsa, diğer paydaşlar yasanın kendilerine verdiği önalım hakkını kullanabilirler. Bu durumda paydaşlar 3.kişiye karşı payın öncelikli alıcısı durumundadırlar.

“Paydaşlar arasında ecrimisil adı verilebilecek bir işgal tazminatına hükmolunabilmesi için bu paydaşın diğerleri tarafından fiilen müşterek maldan istifadesinin men edilmesi gerekir.’’(3.HD.17.06.1950,455E.)

‘‘Müşterek mülkiyette bir paydaşın 3. şahıs aleyhine açtığı elatmanın önlenmesi davasında iddianın kabulü halinde taşınmazın tümü hakkında karar vermek gerekir.’’ (HGK.16.11.1960T. 1-63 E,K)

B-) Sona Ermesi : ( Taksim Davası )

“M.K. md.698: Hukuki bir işlem gereğince veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir.

Paylaşmayı isteme hakkı, hukuki bir işlemle en çok 10 yıllık süre ile sınırlandırılabilir.

Taşınmazlarda paylı mülkiyetin devama ilişkin sözleşmeler, resmi şekle bağlıdır ve tapu kütüğüne şerh verilebilir.

Uygun olmayan zamanlarda paylaşma isteminde bulunulamaz.’’

Paylaşma biçimi malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi şekillerinde olur.

Paylaşma biçiminde uyuşma sağlanamazsa, paydaşlardan birinin istemi üzerine hakim, malın aynen bölüşülerek paylaştırılmasına, bölünen parçaların değerlerinin birbirine denk düşmemesi halinde eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanmasına para verir.

Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse özellikle paylı malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesine olanak yoksa, açık arttırmayla satışa hükmolunur. Satışın paydaşlar arasında artırmayla satılması bütün paydaşların rızasına bağlıdır.

 

3

 

II – ELBİRLİĞİ MÜLKİYETİ :

A-) Tanım :

“M.K. md.701: Kanun veya kanunda öngörülen sözleşmeler uyarınca oluşan topluluk dolayısıyla mallara birlikte malik olanların mülkiyeti, elbirliği mülkiyetidir.

Elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları olmayıp her birinin  hakkı, ortaklığa giren malların tamamına yaygındır.’’

‘‘M.K.md. 702 :Kanunda veya sözleşmede aksine bir hüküm bulunmadıkça, gerek yönetim, gerek tasarruf işlemleri için ortakların oybirliğiyle karar vermeleri gerekir.’’

B-) Sona Ermesi : ( Topluluğun dağılması veya paylı mülkiyete geçilmesi )

‘‘M.K. 703 : Elbirliği mülkiyeti, malın devri, topluluğun dağılması veya paylı mülkiyete geçilmesi ile sona erer.

Paylaştırma, aksine bir hüküm bulunmadıkça, paylı mülkiyet hükümlerine göre yapılır.’’

Yargıtay içtihatlarına göre; borçlunun iştirak halinde tasarruf olunan maldaki payının icraca satılabilmesi için, iştirak halindeki mülkiyetin, ortaklığın giderilmesi davası yoluyla kaldırılması gerekir.

İştirak halindeki mülkiyet konusu mallarla ilgili açılacak davalara bütün ortakların katılmaları gerekir. İştirakçi ortakların tümünün muvafakati veya temsilci atanması sağlanmazsa dava dilekçesi reddedilir.

İştirakli payın haczi mümkün değildir. Haciz ancak borçlu ortağın artırımdaki(tasfiyedeki) payı üzerine konulabilir.

coppo-özel-mülkiyet-gölbaşı

 

PAYLI MÜLKİYET VE ELBİRLİĞİ MÜLKİYETİNİN FARKLARI

Paylı mülkiyette, paydaşlar arasında ne şahsi ne de hukuki bir bağ mevcut değildir.    Elbirliği halindeki mülkiyette ise, ortaklar arasında şahsi bir bağ mevcuttur. Bu bağ mülkiyetten önce var olup, mülkiyet bu şahsi bağ neticesi doğmuş bulunmaktadır.

Paylı mülkiyette, paydaşların payları 1/5, 1/8 gibi belirli bulunmaktadır.

Elbirliği halindeki mülkiyette ise ortakların payları belli değildir. İştirakçilerin   hakları mücerret olup o şeyin her parçasında hakları bunmaktadır. Bu sebeple iştirakçi ortaklara paydaş ifadesini kullanmak doğru değildir.

Paylı mülkiyette, paydaşlar kendi payları üzerinde diledikleri gibi tasarruf edebilirler. Bu payların 3. şahıslara satışı, rehni ayni haklarla sınırlanması mümkündür.

Elbirliği halindeki mülkiyette ise ortaklar payları üzerinde tek başlarına asla tasarruf edemezler.

Paylı mülkiyette, paydaşlar alelade idari tasarruflar dışında önemli tasarrufları pay ve paydaş çoğunluğuyla yapmak zorundadır.

Elbirliği halindeki mülkiyette ise bütün tasarruflar ortakların oybirliğiyle yapılmaktadır.

Müşterek mülkiyette, paydaşlar arasında bir teselsül yoktur. Borçlu paydaşın payının, müstakilen haczi mümkün olduğundan, onun hakkında bu borçtan dolayı takibat yapılması gerekir.

Elbirliği halindeki mülkiyette ise, ortakların payları belli olmadığından bir payın haczi söz konusu olamaz. Ortaklardan birinin borcundan dolayı İcra Hakimliğinden alınacak izin belgesi ile satış yoluyla ortaklığın giderilmesi davası açılarak alacağın tahsili yoluna gidilir.

Müşterek mülkiyete el atan 3.şahıs aleyhine bir paydaşın yalnız başına dava açması mümkün iken,

Elbirliği halindeki bir mülkte buna imkan yoktur.

Her iki mülkiyette Ortaklığın Giderilmesi Davası‘nın açılması ve yürütülmesi aynı kurallara tabidir.


Makaleyi paylaşmak için aşağıdaki butonları kullanabilirsiniz.

Av. Serhat ARASAN

Hukuki sorunlarınız için bize İletişim Formu 'ndan ve WhatsApp 'dan yazabilir veya 0266 373 20 08 no'lu telefonumuzdan bizi arayabilirsiniz.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.